Portugallig 12. Quanto custa...? Hoeveel kost...?

Toen ik tijdens de kerstvakantie probeerde een beetje orde te scheppen in de berg krantenknipsels die ik in het afgelopen jaar heb verzameld, kwam ik dat artikel tegen waarin, naar aanleiding van een rapport van Eurostat, wordt beweerd dat Portugal een van de goedkoopste landen van Europa is. Dat, gevoegd bij het idee om eens schoon schip te maken in het nieuwe jaar en de wens van andere gezinsleden om de fruitschaal weer voor zijn oorspronkelijke bestemming te gebruiken (Ik verzamel er al maanden kassabonnen van de supermarkt in), gaf me de moed om nu eindelijk eens aan dat artikel over de prijsverschillen tussen Nederland en Portugal te beginnen. Ik was er al bang voor - en daarom stelde ik het telkens weer uit: Dat is nog niet zo gemakkelijk.

Vaak is het appels met peren vergelijken. Bijvoorbeeld: In Portugal betaal je weinig wegenbelasting, maar de tolwegen - en die zijn tegenwoordig niet meer te vermijden - zijn erg duur. In Nederland wordt gas in kubieke meters berekend, in Portugal sinds 2008 - om de afrekening voor de consument zo ondoorzichtig mogelijk te maken - in kilowattuur. In Portugal betaal je voor de basisschool geen schoolgeld, maar je moet wel zelf alle boeken, schriften, pennen en zelfs de handarbeidmaterialen kopen. Zelfs een koe wordt in beide landen op een andere manier uitgebeend. De Portugese `bife´ is beslist geen Nederlandse biefstuk en die laatste vind je niet bij de Portugese slager.

Bij de Nederlandse slager...

en zijn Portugese collega

`Toch maar proberen´, dacht ik. Laten we in ieder geval maar eens bij de supermarkt langsgaan. Volgens Eurostat is die hier gemiddeld 10% goedkoper dan in Nederland. Voor Nederland snuffelde ik rond op de pagina´s van Deka, Coöp en C1000, voor Portugal had ik mijn fruitschaal vol bonnetjes die ik vergeleek met de prijzen van de grootste Portugese super `Continente´.

                                                               Portugal                                  Nederland

1 kg. aardappels                                   € 0,35                                     € 0,45

Groenten bleek geen doen, vanwege de seizoensverschillen

1 kg. bananen                                       € 0,99                                     € 1,70

1 kg. witte rijst                                      € 0,75                                     € 0,90

1 liter houdbare melk                          € 0,62                                     € 0,60

6 eieren                                                  € 0,84                                     € 0,90

Brood is lastig, want de meeste Portugezen eten geen `pao de forma´ , brood uit een `vorm´ , zoals de Nederlanders, maar broodjes. Vergelijk 1 kg. Broodjes met  1 kg. gewoon bruin brood:           

1 kg. brood                                             € 2.07                                     € 1,85 (uitg. van 800 gr. per brood)

1 liter spijsolie                                       € 1,25                                     € 0,79

250 gr. koffie                                         € 2,59                                     € 2,67

1 kg. witte suiker                                  € 1.09                                     € 1.04

1 kg. (hele) kip                                       € 4,30                                     € 6,00 - € 8.00

1 kg. rundvlees                                      € 6,40                                     € 6,40 (!)

1 kg. varkensvlees                                 € 4.00                                     € 5,80

Ik koos voor de goedkoopste producten voor dagelijks gebruik, maar geen aanbiedingen en kiloknallers. Je ziet dat de verschillen niet echt groot zijn. Levensmiddelen als kaas en yoghurt zijn moeilijk te vergelijken, omdat ze teveel verschillen, of anders verpakt en gebruikt worden. Zonder daarvan een lijstje te maken, durf ik met zekerheid te beweren dat vis veel goedkoper - en verser - is in de Portugese supermarkten.

Berekening van de electriciteitsprijzen is in beide landen een heel gedoe. Ik sta er niet honderd procent voor in, maar in Portugal kost een kilowattuur, inclusief vaste kosten en BTW ongeveer 19,6 eurocent (dat is boven het Europees gemiddelde), in Nederland 22,3 eurocent. Water kost in Portugal € 1,15 per kuub, in Nederland gemiddeld € 1,50. Tot slot de benzine. Eergister kostte een liter loodvrij in Portugal ca. € 1,20 (inclusief de nieuw verzonnen belasting), in Nederland € 1,36. Openbaar vervoer is in Portugal veel goedkoper dan In Nederland, maar een prijsvergelijking is moeilijk te maken, omdat de tarieven op een heel andere manier worden berekend.

Om een echt goed beeld te geven, zou je nog veel meer moeten vergelijken: Kleding en schoeisel, gezondheidszorg en medicijnen, onderwijs, huur- en koopprijzen van woningen, onroerende zaakbelasting enzovoort, maar dat vereist een heuse studie en uw Portugeest moet ook nog bomen omzagen, aardappels poten en ´s avonds zijn sokken stoppen. In ieder geval kunnen er nu weer appels in de fruitschaal.

De berekeningen van Eurostat zullen wel kloppen, maar daarin worden bijvoorbeeld ook de prijzen van de horeca meegenomen, die 23% onder het Europese gemiddelde liggen. Dat is prachtig voor de toeristenindustrie, maar van weinig nut voor de sappelende Portugees. De boodschappen zijn in Portugal misschien wat goedkoper dan in de Nederlandse supermarkt, maar de Portugezen hebben heel wat minder te besteden. Het minimumloon (na vijf jaar te zijn bevroren, eindelijk met 20 Euro verhoogd) bedraagt 505 Euro per maand, een bijstandsuitkering voor een alleenstaande € 178,15 en voor een gezin met twee kinderen €320,66 per maand. Moet je eens kijken wat je daarmee in je winkelwagentje kunt gooien nadat je huur, water en electriciteit hebt betaald! 

Bijzonder Portugees 10. Zeebad in het nieuwe jaar

Een jaaroverzicht leek me een aardig idee als laatste `post´ van 2014, maar het werd al snel en haast onvermijdelijk een chagrijnig stuk over corrupte en falende politici, topambtenaren en ex-ministers in de bak, begrotingen gebaseerd op (kiezers)bedrog. onploffende banken, vermoorde vrouwen en een schrikbarende toename van de armoede onder de Portugese kinderen. "Nee Portugeest", dacht ik, "Zo gaan we het nieuwe jaar niet in. Veel te zwaar op de - door al die vettigheid toch al onrustige - maag. Lichtere koek. Laten we eens kijken naar de verschillen en misschien ook wel overeenkomsten, tussen oud en nieuw in Nederland en in Portugal."

We beginnen op 31 december, om een uur of vijf ´s middags. Terwijl veel Nederlanders oliebollen en appelflappen staan te bakken, zijn de Portugezen (uurtje vroeger hier) nog aan het boodschappen doen voor het avondmaal, dat voor een groot deel lijkt op een herhaling van de maaltijd op kerstavond (Bijzonder Portugees 9): Bacalhau, gedroogde en gezouten kabeljauw, die drie dagen geweekt moet worden eer hij voor consumptie geschikt is, en penca (Portugese kool) zijn bijna onvermijdelijke ingrediënten. Maar op de vis mag dit keer de fantasie losgelaten worden: Uit de oven, met room, met olijven... Ik zag eens in een boekwinkel een kookboek met wel duizend bacalhau-recepten!
Als de meeste Nederlanders al klaar zijn met de avondmaaltijd en de koffie staat te pruttelen - tijd voor een oliebol - zetten de Portugezen zich aan tafel en blijven daar tot middernacht zitten.
Hier geen gesjoel, pim pam pet of mens erger je niet. Er wordt gegeten en gekletst en de televisie staat aan, liefst op het kanaal met de finale van de vijfde (en hopelijk laatste) editie van `Casa dos Segredos´ (Secret Story), een van die wangedrochten van Endemol.
Na de bacalhau volgen vele toetjes, zoals chocolademousse, eierpudding en weer die `bolo rei´, maar ook felgekleurde cupcakes mogen tegenwoordig op tafel worden gezet.

vuurwerk op Madeira

Een van de dingen die ik mis in Portugal is de oudejaarsconference. Met heimwee denk ik terug aan `Zuinig over de drempel´ van Wim Kan, `De Finale´ van Freek de Jonge (Seth Gaaikemaa slaan we even over) en een zich in het zweet werkende, grollende Youp van ´t Hek. Daarna ben ik de draad kwijtgeraakt, omdat ik naar Portugal verhuisde.

Als om twaalf uur ´s nachts de Nederlanders haastig kussen uitdelen en hun champagne opslokken om zo snel mogelijk vingers en ogen te wagen aan kanonslagen en gillende keukenmeiden, drinken de Portugezen rustig hun `espumante´ (champagne van eigen bodem) uit en gaan kijken naar het door de burgemeester georganiseerde vuurwerk, buiten of op de televisie. Zelf vuurwerk aftsteken is in Portugal verboden.

Natuurlijk brengen, net als Nederlanders, ook veel Portugezen hun `passagem do ano´ (jaarwisseling) buitenshuis door. Er zijn allerlei feesten, van dance tot diner dansant en lopend buffet, met of zonder live muziek, die je van te voren kunt reserveren.
Bijzonder populair en dit jaar weer tot over zijn oren volgeboekt, is de `romantische´ jaarwisseling op Madeira, waar - boven zee en prachtig zichtbaar vanaf de als een amfitheater gebouwde hoofdstad Funchal - het grootste en mooiste vuurwerk ter wereld wordt afgestoken.

En dan dacht je natuurlijk dat al die zuiderlingen watjes waren, maar terwijl jullie nog op een oor liggen of gapend naar het nieuwjaarsconcert zitten te kijken, nemen honderden, zo niet duizenden Portugezen het eerste traditionele zeebad van het jaar in de Atlantische Oceaan. En reken maar dat die koud is!

Heb het leuk in 2015

Bijzonder Portugees 9. Kerstmis in Portugal

Mijn favoriete maaldtijd is het niet, de `consoada´ op de vooravond voor kerstmis: Gekookte `bacalhau´ (stokvis), aardappels, een winterwortel, `penca´ (Portugese kool), `grelos´ (een ietsje bitter knollenloof) en een ei. Alles gekookt met alleen een beetje zout en zonder jus of saus. Op tafel staan nog olijfolie en azijn in het zondagse stelletje en een schoteltje met gehakte knoflook om nog een beetje smaak aan de boel te geven. Toch wordt er heel wat aandacht aan deze kerstmaaltijd besteed, want de hele familie zit aan tafel en als je dan vergeten bent om de bacalhau op tijd in de week te zetten (drie dagen van te voren), de vismoten niet voldoende dik zijn, of de penca niet blank genoeg, heb je kans dat zoiets je de rest van je leven achtervolgt: "O ja, weet je nog, was het niet zeven jaar geleden dat de bacalhau zo zout was. Was ze (een van mijn schoonzussen) niet vergeten..." Ik vroeg mij af waarom bijna heel Portugal op kerstavond die suffe maaltijd eet. In mijn familie, die niet katholiek is, wist men het niet. Toch is het antwoord heel simpel.



pão de ló

Volgens de katholieke traditie at men vroeger op de vooravond van kerstmis een lichte maaltijd met vis, want 24 december was een vastendag. Na de nachtmis, die hier `Missa do Galo´ heet (mis van de haan, naar de haan die volgens de legende luidkeels de geboorte van Jesus aankondigde), ging men naar huis voor het kerstontbijt met `bolo rei´, een krentenstol met veel geconfijte vruchten, `pão de ló´, luchtige cake met veel eieren en een gat in het midden, `rabanadas´, wentelteefjes en `aletria´, een soort vermicelli, gekookt in melk met boter, suiker en kaneel. Daarna waren er - voor de kinderen - cadeautjes.
Tegenwoordig gaan veel mensen niet meer naar de nachtmis en is er een fusie tussen de traditionele vastenmaaltijd en het kerstontbijt ontstaan. Na de bacalhau wordt de tafel volgezet met bovengenoemde zoetigheden met daarbij nog schaaltjes met allerlei soorten noten en gedroogde vruchten, gefrituurde pompoenflapjes en, als bruin het kan trekken, bijna vloeibare kaas uit de `Serra da Estrela´, het hoogste gebergte van Portugal. Nog een glaasje port en dan is het tijd voor de cadeautjes.

aletria

In de jaren van groeiende welvaart groeiden de cadeaus mee en niet alleen voor de kinderen, maar ook voor de volwassenen werden ze steeds groter en duurder. Gek was nog niet gek genoeg. De hele kerstuitkering (bijna een maandsalaris) en soms nog meer werd in veel families aan dure cadeaus besteed. De maand voor kerstmis werd er een van stress en nachtmerries. Hoe iedereen dit jaar weer tevreden te stellen en niemand tekort te doen. Ik weet ervan mee te praten.
De crisis rekende radicaal af met dit fenomeen (Ieder nadeel heb zijn voordeel, J.C.). De kerstuitkering werd een paar jaar niet uitbetaald en de laatste twee jaren in twaalfde delen (en overmatig belast) bij het maandsalaris uitgekeerd, zodat het geruisloos in de huishoudpot verdwijnt. Voor veel families, waaronder de onze, een goede reden om alleen nog wat leuke cadeautjes voor de kinderen te kopen. Jammer genoeg zit zelfs dat er voor veel Portugese families niet meer in, maar verontwaardiging of gram dáarover horen thuis in de rubriek `Portugallig´.


Wat een luxe! Een kerstboom uitzoeken in je eigen bos

Het menu van de kerstlunch, ook weer een belangrijke familiegebeurtenis, die tot diep in de middag duurt en rijkelijk met wijn, port en aguardente wordt besproeid, is wat minder aan tradities gebonden. Er wordt kalkoen gegeten, of een goed stuk vlees van het varken dat vaak op de dag voor kerstmis wordt geslacht. In onze omgeving serveert men meestal lamsvlees uit de oven. In rijkere huishoudens eet men grote garnalen en gerookte ham vooraf, maar in bijna alle huishoudens verschijnen er na de hoofdmaaltijd vele toetjes en zoetigheden op tafel.
Voor het avondmaal worden de restjes opgewarmd en daarna hoor je de staafmixers alweer: Er wordt soep gemaakt, want morgen moet er weer gewerkt worden. Het feest waar iedereen meer dan een maand naar heeft uitgekeken is over, want Portugal kent geen tweede kerstdag.



Portugallig 11. Gouden visum, zakkenvuller met een luchtje

"Nou dat lijkt me dé manier om de Russische mafia binnen te halen. Die lui kopen zo dadelijk  de wijngaarden aan de Douro op, of steken hun neus in de portwijn. Geweldige mogelijkheden om geld wit te wassen", zei ik tegen mijn vrouw toen een paar jaar geleden het idee van de `Vistos Dourados´, de Gouden Visa werd gelanceerd. Tot nu toe blijken de Russen er weinig belangstelling voor te hebbenj, maar Chinezen des te meer. Zij zijn goed voor 80% van de ongeveer 1775 reeds verstrekte visa. In november werden drie topambtenaren in voorlopige hechtenis genomen op beschuldiging van corruptie, machtsmisbruik en witwaspraktijken in verband met de afgifte van deze verblijfstitels. De minister van Binnenlandse Zaken, die er persoonlijk niets mee te maken had, zag zich gedwongen om af te treden. Ook zit al maanden een Chinees met zo´n visum in het gevang. Die heeft in China een gevangenisstraf van tien jaar tegoed wegens fraude. Inmiddels zijn er tientallen al dan niet louche bemiddelingsbureautjes en `gespecialiseerde´ makelaars die op de aanvragers jagen. 

gouden visum

De officiële naam van het gouden visum is `ARI, Autorização de Residencia para Investimento´, oftewel een verblijfsvergunning wegens investering (in Portugal). De bedoeling ervan laat zich gemakkelijk raden: Zoveel mogelijk buitenlands geld binnenhalen.
Vanaf 1 januari 2012 kun je als inwoner van een land buiten de Europese Unie voor een gouden visum in aanmerking komen als je op zijn minst aan één van de volgende voorwaarden voldoet:
-Je investeert een miljoen Euro in de Portugese economie, of maakt - onder bepaalde voorwaarden - zo´n bedrag over naar het Portugese territorium.
-Je creëert tenminste tien permanente arbeidsplaatsen in Portugal.
-Je koopt een onroerende zaak voor tenminste een half miljoen Euro.
Er zijn nog een aantal aanvullende voorwaarden die onder andere betrekking hebben op de nationaliteit van de kandidaat en hij of zij mag geen crimineel verleden hebben (ahum).
De verblijfstitel is 5 jaar geldig en kan met telkens 2 jaar verlengd worden. Na 6 jaar bestaat de mogelijkheid om de Portugese nationaliteit aan te vragen. Bovendien kunnen gedurende de hele periode visa voor familieleden (gezinshereniging) worden aangevraagd.
Overigens bestaan dergelijke verblijfsfaciliteiten ook in sommige andere Europese landen, onder andere in Spanje en Cyprus.

wasserette Portugal

De gouden visa hebben tot nu toe een te verwaarlozen aantal arbeidsplaatsen opgeleverd. Ze worden bijna allemaal verstrekt op basis van de aankoop van dure huizen. Je kunt je afvragen of dit nu zoveel bijdraagt aan de ontwikkeling van de Portugese economie, te meer omdat je op je vingers kunt natellen dat het grootste deel van de winst hieruit door de - grote - makelaarskantoren en de ex-eigenaren zo snel mogelijk in een offshore wordt geparkeerd.
De schatkist houdt er een aardige duit aan over, maar zoals al is gebleken, is het een uiterst corruptiegevoelig koehandeltje in paspoorten. Eigenlijk niet zo´n goed idee voor een land als Portugal...
Volgens mij is er vanuit moreel oogpunt gezien iets niet in de haak als je als staat met open armen rijke buitenlanders binnenhaalt (en bovendien nog allerlei belastingvoordeeltjes verleent) en tegelijkertijd honderdduizend ingezetenen, vooral goed opgeleide jongeren aanmoedigt om het land te verlaten en hun heil maar ergens anders te zoeken en de achterblijvers als citroenen gebruikt.
Bovendien lijkt het, zoals Europarlementariër Ana Gomes in haar schriftelijke vragen aan de Europese Commissie verwoordde, "in strijd met de principes, waarden en interessen van de Europese Unie" om - al dan niet economische - vluchtelingen zonder geld of goed met alle macht uit het Schengengebied te weren, terwijl degene die over de nodige middelen beschikken zich er bijna moeiteloos kunnen vestigen.

Bijzonder Portugees 8. Francesinha

Hoewel ze `kleine Française´ heet, zul je haar in Frankrijk niet tegenkomen, of het moet al in een Portugese gemeenschap zijn: `francesinha´, een naam die is samengesteld uit francês (Frans, Fransman) en sinha (spreek uit zinja, een vrouwelijk verkleinwoord) is een van de belangrijkste culinaire specialiteiten van Porto.

Over de herkomst van de francesinha bestaan, net als bij de hamburger, verschillende theorieën. Eén daarvan vindt zijn oorsprong in de Spaanse onhafhankelijkheidsoorlog in het begin van de 19e eeuw. De troepen van Napoleon, die in 1807 Portugal bezetten, zouden de gewoonte hebben gehad om sandwiches met allerlei soorten vlees en vooral veel kaas te eten. Alleen werd daar in die tijd geen saus over gegoten.
Een andere en veel waarschijnlijker is het verhaal van de teruggekeerde Franse emigrant Daniel David Silva, die in de jaren vijftig (vorige eeuw) als werknemer van het restaurant `A Regaleira´ in Porto aan het experimenteren sloeg met de `croque monsieur´ oftewel de tosti. Hij voegde daar onder andere verse worst en een runderlap aan toe. Omdat het zo een nogal droge hap werd, ontwikkelde hij een speciale saus op basis van tomaten en bier om het gerecht wat smeuïger te maken.

De traditionele francesinha, hoewel daarover ook flink gebakkeleid kan worden, bestaat uit twee sneden wit brood, waartussen linguiça (gekruide worst), verse worst, een runderlapje (bife) en ham worden gestapeld, overdekt met gesmolten kaas en een pittige saus (piripiri).
In de snackbar om de hoek wordt er vaak nog een spiegelei bovenop gelegd en wordt de sandwich omringd door patat voordat de saus er overheen gegoten wordt, zodat je voor weinig geld een complete maaltijd hebt (wel even nakijken of er nog Rennies in het medicijnkastje liggen voordat je de deur uitgaat).
In rijker dagen heb ik er wel eens een gegeten in het chique café `Majestic´ aan de rua de Santa Catarina in Porto. Uiteraard zonder ei en frites, maar met een sausje...

In de loop der jaren is de francesinha een instituut geworden. Er zijn elk jaar talloze francesinha festivals en concoursen waar strijd wordt geleverd om de nominatie `beste francesinha´ in en rondom Porto. Zowel amateur- als profkoks beweren het enige echte recept van deze sandwich en vooral van de saus, die soms wel uit meer dan vijftien ingrediënten bestaat, te bezitten. Er worden ook allerlei varianten met varkens- inplaats van rundvlees, met garnalen, krab enzovoort gepresenteerd. Dit jaar was er in oktober weer het jaarlijkse grote festival in Porto, met duizenden bezoekers en - voor de tweede keer - eind november een `Festival da Francesinha´ in Lissabon, waar men kennelijk ook de smaak van deze lekkernij uit Porto te pakken krijgt. Op het journaal zag ik beelden van koks die francesinhas in zelfontwikkelde houtvuurovens bereidden en cliënten die er graag een lange wachttijd en 12 Euro voor over hadden om de specialiteit te bemachtigen.
In 2011 werd op de site `Aol Travel´ de francesinha uitgeroepen tot een van de tien beste clubsandwiches ter wereld.